Esports Việt Nam: Hành trình từ sân chơi nghiệp dư đến đấu trường quốc tế

Đêm chung kết VCS Mùa Hè 2026, sân vận động âm vang tiếng hò reo khi GAM Esports lội ngược dòng ngoạn mục trước Saigon Buffalo. Khoảnh khắc đó không chỉ là một trận thắng, mà là tín hiệu cho thấy esports Việt Nam đã sẵn sàng bước ra thế giới. Tôi đã theo dõi các trận đấu của họ suốt ba mùa giải, và chưa bao giờ thấy một tập thể nào có sự kết dính và bản lĩnh như vậy. Nhưng đằng sau ánh đèn sân khấu, có những con số biết nói mà ít người để ý. Trong suốt một thập kỷ, esports Việt Nam phát triển từ những quán net nhỏ thành một ngành công nghiệp trị giá hàng triệu đô la. Với sự hỗ trợ của các nhà phát hành và sự quan tâm của giới trẻ, Việt Nam đã trở thành một trong những thị trường esports năng động nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này không đồng đều giữa các bộ môn. Liên Minh Huyền Thoại (LMHT) vẫn là môn thể thao điện tử chủ lực, chiếm hơn 60% tổng lượng người xem, trong khi các tựa game như Valorant hay PUBG Mobile đang dần khẳng định vị thế. Phân tích dữ liệu cho thấy lượng người xem các giải đấu trong nước tăng 240% trong ba năm qua. Các đội tuyển như GAM Esports, CERBERUS đã đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất và tuyển dụng huấn luyện viên nước ngoài. Tuy nhiên, vấn đề tài chính vẫn là thách thức lớn khi doanh thu từ tài trợ chưa đủ bù đắp chi phí vận hành. Theo báo cáo tài chính của VCS, tổng chi phí vận hành của 8 đội tuyển tham gia giải đấu năm 2026 lên tới 120 tỷ đồng, trong khi doanh thu chỉ đạt 80 tỷ đồng, tạo ra khoản lỗ 40 tỷ đồng. Điều này đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình kinh doanh hiện tại. Một trong những điểm sáng là sự xuất hiện của các nhà tài trợ mới. Năm 2026, các thương hiệu lớn như Viettel, Vingroup và cả các công ty nước ngoài đã đổ tiền vào esports. Tổng giá trị tài trợ tăng 150% so với năm trước, đạt 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, phần lớn số tiền này tập trung vào các đội tuyển hàng đầu, tạo ra khoảng cách giàu nghèo rõ rệt. Các đội tuyển nhỏ hơn như EVOS Esports hay Team Flash đang phải vật lộn để duy trì hoạt động. Về mặt chiến thuật, meta hiện tại của LMHT đang nghiêng về các vị tướng đi rừng có khả năng kiểm soát tầm nhìn và tạo đột biến. Các đội tuyển Việt Nam đã nhanh chóng thích nghi, nhưng vẫn còn thiếu kinh nghiệm ở các giải đấu quốc tế. Tại MSI 2026, GAM Esports chỉ giành được 1 trận thắng trước các đội tuyển hàng đầu thế giới, cho thấy khoảng cách về trình độ vẫn còn lớn. Tuy nhiên, tôi nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong khâu xử lý tình huống và giao tranh tổng, nhờ vào việc tập luyện với các đội tuyển Hàn Quốc và Trung Quốc. Nhiều người cho rằng sự phát triển nhanh chóng là dấu hiệu tích cực, nhưng tôi nhìn thấy nguy cơ bong bóng. Các đội tuyển đang chi tiêu quá tay cho lương cầu thủ mà không có nguồn thu ổn định. Nếu không có chiến lược dài hạn, nhiều đội có thể phá sản. Tôi đã chứng kiến nhiều đội tuyển ở các quốc gia khác sụp đổ vì lý do tương tự. Ví dụ, tại Bắc Mỹ, giải đấu LCS đã phải cắt giảm số đội từ 10 xuống 8 vì không đủ tài chính. Việt Nam cần học hỏi từ những bài học đó. Một vấn đề khác là sự phụ thuộc vào các nhà phát hành game. Riot Games, nhà phát hành LMHT, có quyền kiểm soát hoàn toàn giải đấu VCS. Họ có thể thay đổi thể thức, giảm tiền thưởng hoặc thậm chí hủy bỏ giải đấu bất cứ lúc nào. Điều này tạo ra rủi ro lớn cho các đội tuyển và nhà đầu tư. Tôi đã thấy nhiều giải đấu ở các khu vực khác bị ảnh hưởng nặng nề khi nhà phát hành thay đổi chính sách. Về mặt nhân sự, việc đào tạo cầu thủ trẻ vẫn còn nhiều hạn chế. Hầu hết các tuyển thủ chuyên nghiệp đều xuất thân từ các game thủ nghiệp dư, thiếu nền tảng đào tạo bài bản. Các học viện esports mới chỉ xuất hiện ở một số thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, nhưng chất lượng chưa đồng đều. Tôi tin rằng nếu không đầu tư vào hệ thống đào tạo trẻ, esports Việt Nam sẽ khó cạnh tranh với các khu vực mạnh như Hàn Quốc hay Trung Quốc. Tuy nhiên, tôi cũng nhìn thấy những tín hiệu tích cực. Sự quan tâm của chính phủ đối với ngành công nghiệp này đang tăng lên. Năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển thể thao điện tử đến năm 2030, với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm esports của khu vực. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Liệu esports Việt Nam có thể duy trì đà tăng trưởng này hay sẽ vỡ bong bóng? Câu trả lời nằm ở khả năng xây dựng mô hình kinh doanh bền vững. Tôi tin rằng với sự đầu tư đúng đắn và chiến lược dài hạn, esports Việt Nam hoàn toàn có thể vươn tầm quốc tế. Nhưng điều đó đòi hỏi sự kiên nhẫn và tầm nhìn xa, không phải là sự bùng nổ nhất thời.